Allerheiligen (2026) – Een kracht die alles overstijgt
Marcel Braekers
Openingszang 410 de heiligen ons voorgegaan
Begroeting
Verschillende jaren kwam elke lente een grauwe vliegenvanger vanuit Afrika hier op Filosofenfontein zijn nestje maken. Elke keer aan de tweede pilaar op de buis van de verwarming. Dat deed zij 4 jaar en toen werd het stil, wellicht met de dood van het diertje. Het is maar één van de vele raadsels die ik in de natuur zie. Hoe vond dat diertje over zo’n grote afstand elk jaar de weg naar deze specifieke plek? Zat er een doelgerichtheid in, een soort van natuurlijke gps, om te overleven of was het toeval? Toen deze zomer de warmte en de verdamping te sterk werden, lieten bomen uit zelfverdediging hun bladeren verdorren. In een periode dat ze bedreigd worden krijgen dieren meer jongen dan daarvoor zodat de soort toch blijft voortbestaan. Ik krijg de indruk dat in de natuur een grote logica heerst, een soort van planmatigheid om het grote doel te bereiken: overleven.
Ik moet daarbij denken aan wat Aristoteles zegt over de phusis. Hij omschrijft haar als de geheimvolle, diepe kracht in de natuur die we in diep respect moeten behoeden. Daarbij heeft ze steeds de neiging zich terug te trekken en blijft ze stil op de achtergrond, terwijl ze toch zo belangrijk is. In het latijn werd phusis vertaald als ‘fysica’ en ontstond later een wetenschap die de natuur kon doorgronden en beheersen, net het tegendeel van wat Aristoteles bedoelde. Vandaag zijn we ons beter bewust van de twee betekenissen en weten we dat boven kennis en kunde er een ongrijpbare kracht is die alles, ook de mens, doordrenkt. In deze herfsttijd is het belangrijk hiervoor oog te krijgen.
De stilte die zich nu van de natuur meester maakt en haar van bruisend leven doet kantelen naar rust en wachten op een nieuw leven is de uitgelezen sfeer om ook onze doden te gedenken. Zijn ook zij opgenomen in dat grote plan van geboorte, leven, sterven en leven doorgeven? Of eindigt hun leven in een zwijgend verstarren? Is ons gedenken van hen een krampachtig vasthouden van wat noodzakelijk ontglipt of raken we aan een dimensie die alles overstijgend is?
Lied 414 voor uw aangezicht
- Wij gedenken wie treuren,
Wie geslagen worden en verslagen zijn
Door de ellende op uw wereld.
Wie verdriet hebben om wat brak,
Om wat verloren ging. - Wij gedenken die ons voorgingen op de weg van uw Zoon
Die arm werden en met lege handen voor U staan
Dat hun liefde en hun verlangen geborgen zijn in U - Bemoedig wie barmhartig zijn
Allen die geven en vergeven zonder terug te eisen.
Bemoedig wie zuiver van hart zijn
Dat zij hun bestemming vinden in U.
Gebed
Draag de namen die wij noemen
Eens en altijd
Aan uw hart:
Dat geen mens ooit dieper valt
Dan de holte van uw hand.
God bewaar hen.
Laat ons bidden hun een licht zijn,
Dat hen leidt voorbij het donker.
God bewaar hen want
Zij zijn toch in uw liefde gelijst.
Bewaar hen, God
Om de eindeloze trouw van uw naam. (naar S. de Vries)
Eerste lezing Apok. 7,2-4,9-14
Lied 417
Evangelie Mt. 5,1-12a
Homilie
In een homilie over een tekst uit het Hooglied (amor est fortis sicut et mors - de liefde is zo sterk als de dood) maakt Meister Eckhart een merkwaardige vergelijking tussen liefhebben en sterven. Er loopt namelijk iets parallel. Wanneer we sterven houdt fysieke verbondenheid op met alles en iedereen die ons lief is. Ook ons bidden, onze inzet, ons geloof, alles valt stil, zodat alleen nog een diepe passiviteit over ons lichaam en ons bestaan komt.
Datzelfde gebeurt ook als mensen zich durven overgeven aan de kracht van de liefde, zegt Eckhart. Wie zich helemaal durft toevertrouwen aan die kracht laat alles los wat hem dagelijks ondersteunt of belangrijk is. Hij (zij) durft zich vanuit een gek verlangen over te geven aan een diepe passiviteit. Maar die overgave brengt hem of haar bij de fundamentele kracht die het leven beheerst. Niet alleen mijn leven, ook het leven van iedereen, en het leven van de natuur. Je moet tot op de bodem van het Niets durven gaan om het keerpunt te voelen waarbij ‘het leven even sterk is als de dood’, aldus Eckhart. In liefde zit m.a.w. een vorm van sterven, zoals in sterven een kern van leven zit; zoiets als de graankorrel doet.
Als gelovigen hebben we het leven van de natuur en de wijsheid die zij ons biedt. En via Aristoteles weten we hoe belangrijk het is om contact te krijgen met de diepere geheimvolle kracht die haar beheerst. Gedragen door dit natuurlijk aanvoelen komt een tweede spoor in zicht: het geschenk van ons geloof dat ervan overtuigd is dat liefde zo sterk is als de dood. Sterker nog: dat we via de figuur van Jezus van Nazareth geloven dat die diepere kracht zelfs sterker is dan de dood. Wat in diepste passiviteit wordt ervaren blijkt de sterkste kracht te zijn. Daarom herdenken we onze gestorvenen, vieren we onze heiligen en zien we hoopvol uit naar het moment dat ook ons leven wordt doordrenkt van goddelijke kracht. ‘Vita mutatur non tollitur’ zongen we in de oude liturgie van de doden. Het leven maakt een transformatie door, het houdt niet op.
Groot dankgebed: ‘Bij gelegenheid II’ van S. de Vries p.370 + refrein 195
Na de communie 839 psalm 139
Het land van ooit
Slechts uit de verte zagen zij,
Die ons zijn voorgegaan.
Op hoop van zegen gingen zij,
Droegen zichzelf als stenen aan
Voor de beloofde stad, waarvan
De fundamenten lang
Al in Gods eigen dromen staan.
Zij hebben naar het land gezocht
Waar vrede daglicht is.
Hun leven was een blijvend nee
Tegen de nacht van duisternis,
Tegen de angst die mensen knecht.
Hun wortels nooit gehecht
In wat alom voorhanden is.
Als vreemdelingen gaandeweg
Vervolgen wij hun spoor.
Zij zijn gestorven met de droom.
Wij zoeken nog, geven gehoor
De Stem, die hen geroepen had
Naar de gedroomde stad,
Want nog gaat God ons daarheen voor. S. de Vries
