22e zondag door het jaar (2026) – Radicaal
Geert Craps
Openingslied 704 - Psalm 4: als ik U aanroep
Kruisteken en inleiding
Een van mijn favoriete bijbeldeskundigen, Bart Ehrman, vertelt vaak het verhaal over een klein boekje dat voormalig NASA-ingenieur Edgar C. Whisenant in 1988 publiceerde met als titel 88 reasons why the rapture will be in 1988. Whisenant betoogt daarin dat het einde der tijden, waarbij Jezus terugkomt om de uitverkorenen mee te voeren naar de hemel (de "rapture") zou plaatsvinden in de tweede week van september 1988, de week rond het joodse feest Rosh Hashana, omdat dat precies 40 jaar was nadat de staat Israël werd opgericht.
Volgens Ehrman was de impact van dat boek in bepaalde evangelische kringen bijzonder groot. Sommige mensen verkochten hun hele boerderij, omdat ze zichzelf rekenden tot de uitverkorenen. En de pointe van het verhaal is dan, dat sommigen Whisenant vroegen hoe hij zo zeker kon zijn van dat tijdstip, omdat er in de bijbel ook staat dat wij "dag noch uur" kennen van het laatste oordeel. Waarop Whisenant antwoordde: "Ik zeg dan ook niet welke dag of uur, ik zeg in welke week het zal gebeuren. "
We kunnen dit soort verhalen amusant vinden, en wat meewarig neerkijken op de naïevelingen die meegaan in de verzinsels van onheilsprofeten. Bovendien is de reactie van sommige lezers van Whisenant natuurlijk bijzonder verregaand. Maar als ik de christelijke boodschap overdenk, is de vraag die bij me opkomt soms toch ook: hoe ver moet je eigenlijk gaan in je geloof? Hoe radicaal moet je zaken als het aanbieden van de andere wang, je vijand liefhebben, nemen? In het evangelie van vandaag gaat Jezus volgens Mattheus nog verder: hij voorspelt om te beginnen al zijn eigen dood, maar roept zijn volgelingen ook op om dezelfde extreme weg te gaan. Wanneer wordt zo'n boodschap radicaal, wanneer té radicaal, wanneer verlies je alle perspectief? Mogen we eigenlijk wel van onszelf vragen om radicaal te geloven, en daar alles voor opzij te zetten. Of moeten we "toch een beetje redelijk blijven"? Wat betekent het om ons kruis op te nemen, en ons eigen leven te verloochenen voor onze overtuiging?
Kyrie: 110 Bidden wij tot de levende God
Openingsgebed (S. de Vries)
Schep in ons een zuiver hart,
Dat zich laat voeden door uw liefde,
Dat daarom van mensen houdt,
Hen erkent en altijd recht doet.
Schep in ons een zuiver hart,
Dat U zien mag ondanks alle vragen,
Alle wolken van verdriet.
Schep in ons een zuiver hart,
Dat de vreugde om het leven voluit viert,
Dat zich opent voor uw zegen.
Schep in ons een zuiver hart,
Dat verkiest wat goed en recht is,
Dat U heiligt alle dagen.
Voor het evangelie: 562 Kome wat komt
Evangelie: Mattheüs 16,21-28
"Woordje van een leek"
Misschien gaat u me nu een ketter vinden, maar ik denk dat er in dit evangelie een passage staat waarin Jezus, zoals die wordt voorgesteld door Mattheus, de bal serieus misslaat.
Bij historici van het vroege Christendom circuleert de opvatting dat Jezus, net zoals Johannes de Doper, optrad als een "apocalyptische prediker" of een "eindtijdprofeet". Die verwachtten een directe interventie van Jahweh die een einde zou maken aan de onrechtvaardige behandeling van het Joodse volk, onder andere door de Romeinse overheersing. Alleen, wanneer Mattheus dit schrijft, zijn al vijftig jaar verlopen sinds de dood van Jezus, en die eindtijd is er nog steeds niet. Integendeel, de vernederingen gaan verder: de Romeinen hebben in 70 de tempel van Jerusalem verwoest, en joden in slavernij afgevoerd. De aanhangers van Jezus beginnen dus te twijfelen aan de voorspelling. Maar waarom blijft Mattheus dan deze voorspelling toch nog opnemen in zijn evangelie?
Met die voorspelling van Jezus is er inderdaad iets anders gebeurd dan met die van de huis-, tuin- en keuken-eindtijdvoorspeller. Er zijn namelijk dingen gebeurd die mensen in de eerste eeuw en ons nog steeds ertoe hebben aangezet om Jezus en zijn boodschap nieuw te interpreteren, er een diepte in te zien, die verdergaat..
Eén: de boodschap van bekering van Jezus, wordt door hem volgens Mattheus sterk inhoudelijk ingevuld. Jezus riep niet op om zich te keren tot een kerk, of een profeet, of een ritueel, of een of andere mystieke plek, en trok ook niet de aandacht op zichzelf. De boodschap was vol van een heel eigen betekenis, ze wees net radicaal weg van het ik, ze riep op om zich te keren tot de medemens, en die liefdevol in zijn menselijkheid te benaderen. Jezus riep op tot solidariteit, tot naastenliefde, tot vergeving, kortom, tot het erkennen van het menselijke en per slot van rekening ook het goddelijke in elk van ons. Inhoudelijk ging zijn boodschap veel verder dan alleen een doemscenario van de eindtijd: hij gaf ook aan hoe je die bekering moest invullen als een keren tot God in de medemens, zo kan je het rijk der hemelen bereiken. Zo'n boodschap raakt je niet in je onzekerheidsgevoelens over een eindtijdscenario, ze geeft integendeel een perspectief dat tijdloos wordt. Het is al begonnen, merk je het niet?
Twee: Jezus zelf is tot het uiterste consequent in die ommekeer. Hij kiest zo radicaal, dat hij zijn eigen leven ervoor veil heeft. Die zelfgave was geen heldendaad, geen stunt, maar een radicaal gevolg van zijn boodschap en overtuiging. In een omgeving waarin gewone mensen huichelarij en uiterlijk vertoon zagen in de figuren die zich als hun leiders opwierpen, heeft dat een diepe indruk gemaakt op de volgelingen van Jezus. Zo diep zelfs, dat ze wat er na zijn dood kwam, ervoeren als een verrijzenis van de mens Jezus en zijn boodschap. Deze man koos zo radicaal voor de ander, dat hij zichzelf gaf. En zo radicaal je kruis opnemen, is kiezen voor het leven.
Die elementen hebben de vroege christenen ertoe aangezet, denk ik, om geloof in God en religie nieuw te interpreteren in het licht van de figuur en de boodschap van Jezus. Ze zagen dat de traditionele religie zijn huichelachtige en verstarde kanten had, en dat de boodschap van Jezus net daar tegen in ging, door mensen opnieuw aan te spreken in hun diepste menselijke verlangen. En misschien is het daarom dat Mattheus het ook aandurft om de gelovigen, in een zeer donkere periode van het vroege christendom, op te roepen om radicaal te blijven kiezen voor de boodschap van Jezus, even radicaal als hij er zelf voor heeft gekozen, en het kruis ook op te nemen. Omdat die boodschap het echt waard is.
Ik weet ook niet altijd wat de juiste keuzes zijn, en ik ben ook soms te laf en te twijfelend om zo radicaal te zijn, maar wat we kunnen onthouden is toch dit: de kern van de boodschap is zo waardevol, dat je er radicaal voor kúnt kiezen. En als dat ons soms een duwtje in de goede richting geeft, zijn we weer een stap dichter bij het Rijk Gods.
[Met dank aan de preken van Marcel over deze Mt. 16 en het "woordje van een leek" van Maurits Eycken, die in 2005 ook over deze confronterende tekst met veel inzicht heeft gesproken].
Offerande (Ravel: "Le Gibet" uit Gaspard de la Nuit)
149B Heer, zegen / Tafelgebed: 158 Gij die mij aankijkt
Onze Vader, Vredewens
Communie (Ravel, "II. Adagio assai" uit Piano Concerto in G)
Communielied 582 Hoe ver te gaan?
Slotbezinning: Romeinen 12,1-2 (tweede lezing van vandaag)
God is liefdevol en goed. Daarom moedig ik jullie aan, broeders en zusters, om jezelf aan God te geven. Geef jezelf als een levend en heilig offer waar God blij mee is. Het is goed om God op die manier te dienen. Jullie moeten niet meer op dezelfde manier leven als de ongelovige mensen. Maar leef als nieuwe mensen, doordat jullie op een nieuwe manier gaan denken, namelijk op Gods manier. Dan zullen jullie ook anders gaan leven. Dan zullen jullie weten wat Gods wil is. En alles wat Hij wil is goed, mooi en volmaakt.
Zegening
