Onze Lieve Vrouw ten hemel opgenomen (2026)
Ria Verschueren
Goedemorgen en welkom op deze mooie Mariafeestdag, op sommige plaatsen ook moederdag. Wij zijn hier samen in de naam van de Vader en de Moeder, de Zoon en de Heilige Geest.
Lied 512 Wees hier aanwezig God en luister
Inleiding
We vieren vandaag de ten hemelopneming van Maria, een feest dat al van eeuwen her gevierd wordt, ook in de orthodoxe kerk. Daar spreekt men over de ontslaping van Maria. Dat zij zonder angst of pijn rustig ingeslapen is. Er zijn vele prachtige iconen die deze ‘Ontslaping ‘ uitbeelden. Onder paus Pius XII in 1950 werd Onze Lieve Vrouw ten hemelopneming tot dogma verheven. Sedertdien is het een geloofspunt dat Maria met lichaam en ziel ten hemel werd opgenomen. We kunnen ons afvragen waarom dat nodig was. Wellicht helpt het om niet vast te houden aan een letterlijk verstaan. Misschien erkent het dogma de nood aan een moederlijk gelaat van God, aan een vrouwelijke voorgangster die net zoals Jezus in de hemel werd opgenomen om naast God te tronen?
Lied 891 Magnificat strofe 1
Het beeld dat traditioneel van Maria geschetst wordt is er een van een nederige, dienstbare jonge vrouw, die op de achtergrond aanwezig is en als haar iets wordt opgedragen gewoon 'ja' zegt. Fiat, het zij zo. Voor heel wat vrouwen roept dat wrevel op, het voelt aan alsof vrouwen geen stem hebben en vooral nederig moeten afwachten welke plaats hen wordt toegewezen. Die wrevel wordt versterkt door de tweederangsrol die vrouwen tot op vandaag in de grote Kerk wordt toebedeeld.
Wie was die Maria dan wél?
Wat kunnen we over haar leven leren in het evangelie? Hoe kan zij ons tot voorbeeld zijn, wij mensen, vrouwen én mannen?
Maria wordt ook voorgesteld als de dragende moeder die overal aanwezig is, sterk in haar beproevingen, beschikbaar als het nodig is. Zij zou ook als maagd moeder zijn geworden, waarom per se als maagd? Over die vragen wil ik me vandaag samen met jullie buigen.
Gebed
Wees gegroet, Maria,
koningin, moeder van barmhartigheid,
Ons leven, onze vreugde, onze hoop,
Wees gegroet.
Tot U roepen wij,
Op U hopen wij die zuchten en wenen in dit dal van tranen.
Daarom, onze voorspreekster, zie genadig naar ons om.
En toon ons
Jezus, de gezegende vrucht van uw schoot,
O milde, o liefdevolle maagd Maria.
Lied 527 Leer van de liefde
We luisteren nu naar de tekst van het Magnificat. Deze tekst komt in het Lucasevangelie op het einde van het verhaal over het bezoek van Maria aan haar zwangere nicht Elisabeth. Het is een blij weerzien onder vrouwen die gelukkig zijn in hun zwangerschap. Voor de moeders onder ons een herkenbare intieme uitwisseling. Lucas verbreedt dit anekdotisch perspectief wanneer hij Maria haar geluk om het wonder dat haar te beurt valt laat uitzingen in een lofzang voor God, de trouwe helper van kleine mensen.
Evangelie Magnificat, Lucas 1 46-56
Lied 891 Magnificat strofe 2 en 3
Homilie
In de volksdevotie, maar ook daarnaast, worden mensen door de figuur van Maria geraakt. Zij geeft gestalte aan diverse vrouwelijke symbolen, moeder, zuster, troosteres, voorspreekster van de arme kleine mens.
Als ik me afvraag hoe Maria mij vandaag aanspreekt, schiet mij als eerste een lied te binnen dat me ondanks de wat naïeve bewoordingen telkens ten diepste ontroert. Dat heb ik hier een aantal jaren geleden op deze dag ook verteld en het is nog altijd zo. Ik merk ook in mijn omgeving dat ik niet de enige vrouw ben die erdoor ontroerd wordt.
Het begint met: ‘Lieve Vrouwe, ik kom niet om te bidden, maar om een poos bij U te zijn.’ Jullie kennen het wellicht. Het is een parafrase op het prachtige gedicht van Paul Claudel ‘La vierge à midi’. Waarom ontroeren deze woorden, welke snaar wordt er geraakt, wat projecteren we op haar beeld?
Het heeft misschien te maken met wie Maria was als vrouw, met wat ze meemaakte. Spontaan denk ik : 'zij wist wat het is om als vrouw in het leven te staan'. En dat was zeker niet alleen rozengeur en maneschijn.
Maria verschijnt in deze tekst als iemand die er gewoon is, aanwezig is als een stille plek van nabijheid, waar je gewoon mag zijn, ontdaan van alle franje, waar je troost vindt. Een aanwezigheid die orde en rust brengt in de chaos. Om het met Herman De Coninck te zeggen :‘iemand die ‘hier’ zegt tegen het onmetelijke’. Ik begrijp het zelf wanneer ik denk aan mijn werk vroeger , aan de therapeutische grondhouding van aanwezig zijn en luisteren, zonder vooroordelen, zonder verwachtingen.
Misschien ervaren we Maria als een ankerplaats tussen hemel en aarde. Zeker voor ons vrouwen, maar bij uitbreiding kan haar aanwezigheid een inspiratiebron zijn voor elk van ons, vrouwen én mannen.
Ankerplaatsen tussen hemel en aarde, hechtingsplaatsen, zo zijn moeders, Maria was ook moeder. Moeders zijn voorspelbaar, betrouwbaar present en bereikbaar. Tenminste, dat is het ideaalbeeld. Als het goed gaat zijn moeders in het leven van hun kinderen het eerste teken van hechting, van liefde.
In het evangelie hoorden we hoe Maria een lofzang zingt voor God, als de trouwe helper van de kleinen. Ze noemt zichzelf daarin de dienares. Dat vraagt toch om een woordje uitleg.
In een boekje dat ik van Marcel aangereikt kreeg kon ik een uitgewerkte visie vinden van een feministische theologe Catharina Halkes.
Catharina Halkes zegt kort samengevat dat we om de figuur van Maria goed te verstaan moeten pendelen tussen de betekenis van haar 'fiat' en haar 'magnificat'.
Het 'fiat', betoogt Halkes is geen bedeesde en passieve reactie op een verrassend woord van God, maar een vrij en actief 'ja' zeggen als autonome persoon, die in gelovige ontvankelijkheid openstaat voor Gods' heil en daarop antwoordt. Zij betoogt verder dat deze ontvankelijkheid, openheid, met aandacht luisteren kenmerken zijn van een gelovige levenshouding. Je laten aanspreken door het diepste wat in je hart opkomt - zij noemt dat heel mooi :'de fluisteringen van de heilige Geest'- en daarnaar handelen zijn uitingen, niet van passieve dienstbaarheid maar van een opperste aandachtigheid, gebaseerd op luisterend leven.
Naast het 'fiat' staat het 'Magnificat' als de lofprijzing Gods, waarin Maria zich laat kennen als de allereerste gelovige. Dichter bij God is geen mens geweest.
In het fiat spreekt Maria zich uit als maagd, in het Magnificat als moeder. Maria maagd en moeder, is dat een onmogelijk model? De maagdelijke geboorte van Jezus, vraagt voor ons nuchtere realisten toch enige uitleg. Biologisch is het gewoon onmogelijk. Halkes stelt dat het bij het fiat en het magnificat gaat om twee houdingen waarin we ons mens-zijn en gelovig-zijn uitdrukken. Houdingen die inspirerend zijn voor vrouwen én mannen, menselijke houdingen onafhankelijk van het geslacht.
Moederlijkheid wordt beschreven als een houding van attent leven in relaties, van 'doen zijn';
maagdelijkheid als een houding van openstaan voor het goddelijk geheim, voor de stem en de kracht van de heilige Geest in ons, wars van elke afhankelijkheid en overheersing.; maagdelijkheid dus als een houding van zelfstandig beslissen en niet als een ont-houding.
Maria wordt hier beschouwd al een voorbeeld van zelfstandig geloven en daarbij 'de fluisteringen van je hart' volgen. Dat is dan de symbolische betekenis van de maagdelijkheid.
Dus in deze zin kan het : Maria maagd én moeder, voorbeeld voor alle mensen, vrouwen én mannen.
Deze Maria ontroert ons, ze staat aan onze kant, we begrijpen haar.
Kaarsjes
Lied 149b
Tafelgebed 163 Liever een kind
Onze Vader
Zegen
Communie
Lied 526 Altijd moeder
En als cadeautje voor alle moeders die vandaag hun feestdag vieren:
Slotbezinning: Een menigte (Anna Enquist)
Verbaasd merkte de moeder
dat zij een menigte werd.
Binnen enkele dagen was het
gebeurd, bleek zij uiteengevallen
in een waaier van vrouwen. De weerloos – blije liep daar
van haar geheugen te genieten;
de verslagene, die snel op weg
wilde naar welke dood dan ook; de trieste die er niets van begreep,
die alleen zachte vlindervleugels
tegen de wangen van het kind
zag slaan, onophoudelijk. Rond het groepje stormde de furie,
pamfletten en woedende brieven
in de handen. Achteraan ging de wanhoop moeder die al maanden
de kapper niet had gezien. Hoe hen te hoeden, te zorgen dat elk
de voeten in dezelfde richting sleept?
Ons is iets overkomen, kan ze zeggen,
wij zijn de menigte die moeder heet.
En zij die in de verte aan het water
staat, en wenkt, is een van ons.
