Doopsel van Jezus (2026) Dopen is herboren worden als kind van God
Sabine Van Huffel
KRUISTEKEN + VERWELKOMING
Op deze 3de zondag na Kerstmis zijn we hier weer samen in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Vandaag sluiten we de kersttijd af. We staan stil bij een bijzonder moment in het leven van Jezus: zijn doopsel in de Jordaan. Na de bekendmaking van Zijn geboorte aan de herders via de engelen en aan de wijzen via de ster klinkt een stem en verschijnt het symbool van de duif: de start van het openbaar optreden van Jezus als Zoon van God. Beginnen we daarom deze viering met een lied over het verschijnen van God op aarde.
OPENINGSLIED 263 “Gij verschijnt niet op wolken”
INLEIDING
Vandaag beleven we een scharniermoment in Jezus’ leven: Zijn doopsel is het startmoment dat de overgang van Zijn verborgen leven naar Zijn leven in het openbaar aankondigt. Is het ook zo in ons leven? Voor ons gelovig gezin was het doopsel van elk kind ook zo’n scharniermoment. Dit ritueel deed ons geloven dat ons kind mag herboren worden als kind van God en mag delen in Zijn Liefde, Zijn kracht, dat het voor eeuwig Zijn Kind mag zijn welke ook zijn zending is. Zo wilden we onze eigen christelijke beleving doorgeven, zo mooi verwoord in volgend gebed:
OPENINGSGEBED
Kind, als jij ons straks zal vragen:
waarom we jou lieten dopen,
waarom we jou wilden brengen
in die stroom van Levend Water,
dan is ons antwoord: we wilden jou ons diepste weten schenken:
dat je als kind van God mag leven, ten volle, wie je bent.
Dat je elke dag meer en meer zou worden
zoals je bedoeld bent,
tevreden met jezelf en zonder angst voor de mensen.
Dat je je laat raken door de schoonheid van Gods schepping
en door de kracht van het geschenk dat liefde heet.
Vertrouw in het leven en streef ernaar
dat het wonder van de zelfmededeelzaamheid:
brood gebroken en uitgedeeld,
het wonder van jezelf wordt. Amen.
Op die manier wilden we ons kindje toevertrouwen aan Christus. Zo maakt het deel uit van die brede kerkgemeenschap van christenen die generatie na generatie dit krachtig ritueel herhaalden dat Jezus ons voordeed op zijn doopsel. In deze traditie zijn we samen broers en zussen van elkaar, want we zijn allen kinderen van één en dezelfde God: gelijkwaardig, evenwaardig. Vanuit het synodaal proces werd deze gedachte sterk benadrukt en telt elke stem, althans in theorie… We stellen echter vast dat de huidige generatie en dus ook onze kinderen niet meer in deze traditie meestappen en hun kind niet meer laten dopen. We moeten op zoek naar andere rituelen om hen te laten raken door Christus’ boodschap.
Wat betekent voor jou gedoopt zijn? Is het een weg ten leven? Geeft het jou kracht of heeft het seksueel misbruik in de kerk jou deze kracht ontnomen? Waarom laten zovelen zich niet meer dopen en zelfs ontdopen? Deel jouw mening en reflecties op het einde van deze viering tijdens de vrije voorbeden.
Tot aan de 4de eeuw beschouwde men de doop van Jezus als Zijn groot verschijningsmoment: wanneer Hij voor het eerst als volwassene optreedt. Dat gebeurt nadat Hij is weggetrokken uit Galilea en een hele afstand heeft afgelegd tot aan de Jordaan, waar Hij Johannes ontmoet en zich door hem laat dopen. We luisteren naar dit evangelie.
EVANGELIE Matteüs 3, 13-17 (NBV).
Toen kwam Jezus vanuit Galilea naar de Jordaan om door Johannes gedoopt te worden. Maar Johannes probeerde hem tegen te houden met de woorden: ‘Ik zou door u gedoopt moeten worden, en dan komt u naar mij?’ Jezus antwoordde: ‘Laat het nu maar gebeuren, want het is goed dat we op deze manier Gods gerechtigheid vervullen.’ Toen stemde Johannes ermee in. Zodra Jezus gedoopt was en uit het water omhoogkwam, opende de hemel zich voor hem en zag hij hoe de Geest van God als een duif op hem neerdaalde. En uit de hemel klonk een stem: ‘Dit is mijn geliefde Zoon, in Hem vind ik vreugde.’
LIED 266: “Moge ons voor waar verschijnen”
HOMILIE
Waarom liet Jezus zich dopen? Het bracht de eerste christenen in verwarring. Ze wisten immers dat Johannes een doopsel van bekering predikte, maar had Jezus, Zoon van God, dan wel bekering nodig? Dat men ondanks die vragen toch het verhaal bleef vertellen, betekent wellicht dat het historisch echt gebeurd is. In de verschillende evangeliën merken we hierin een evolutie. Marcus vermeldt eenvoudig dat Jezus zich laat dopen, maar Matteüs en Johannes, die hun evangelie later schreven, stellen Johannes voor als degene die weigert en aan Jezus vraagt hem te dopen. Om Jezus’ optreden te begrijpen, gebruikten de evangelisten symbolische taal. Drie symbolen staan hier centraal: (1) De hemel opent zich – teken van hernieuwd contact tussen God en mensen; (2) De duif daalt neer – symbool van Gods liefde en Geest die op Jezus rust; (3) De stem uit de hemel – bevestigt Jezus als Gods geliefde Zoon. Deze beelden tonen dat Jezus’ doopsel niet zomaar een ritueel was, maar een openbaring van zijn zending.
Jezus kiest bewust een risicovolle weg. Uit een brede waaier aan profeten kiest Jezus er bewust voor om gedoopt te worden door Johannes, en volgt Hij zijn bekeringsoproep. Dat spoor van Johannes was radicaal en richtte zich duidelijk tot de brede lagen van de bevolking waaronder zondaars en prostituees. Men vermoedde dat hij verwant was met de Essenen, een sekte die zich afzette tegen het establishment van de Farizeeën. Dat het een risicovolle weg is, wordt bevestigd door zijn latere gevangenneming en dood. Door zich te laten dopen, kiest Jezus heel bewust om toe te treden tot die beweging van Johannes met alle risico’s vandien. Wat hen verbindt is eenzelfde radicale kijk op het Rijk Gods en hun ijver voor gerechtigheid. Beiden beklemtonen Gods keuze voor armen en zondaars. Jezus zal echter meer de centrale rol van de liefde benadrukken, en de bevrijdende kracht van het geloof.
Zo stapt Jezus naar voor om zijn volk en alle volgende generaties op een nieuw spoor te zetten. Hij toont ons de noodzaak om zich te bekeren en terug te keren naar de essentie: de God van het leven. Hij plaatst zich daarmee in een keten van bekeringen, die met Johannes op gang was gekomen. Dat Jezus zich door Johannes wou laten dopen, veroorzaakte nogal wat ophef. Dit was dus helemaal niet vanzelfsprekend. Hier is de eerste lezing van Jesaja belangrijk, die het evangelie historisch omkadert en de omstaanders aan de Jordaan hielp de gebeurtenis te begrijpen. Zij kenden hun geschiedenis, en herkenden in het gebeuren en de stem uit de wolk, wat de profeet Jesaja 800 jaar eerder al verkondigde. Beluisteren we nu deze lezing.
EERSTE LEZING Jesaja 42, 1-4.6-7 (NBV).
Hier is mijn dienaar, hem zal ik steunen, hij is mijn uitverkorene, in hem vind ik vreugde, ik heb hem met mijn geest vervuld. Hij zal alle volken het recht doen kennen. Hij schreeuwt niet, hij verheft zijn stem niet, hij roept niet luidkeels in het openbaar; het geknakte riet breekt hij niet af, de kwijnende vlam zal hij niet doven. Het recht zal hij zuiver doen kennen. Ongebroken en vol vuur zal hij het recht op aarde vestigen; de eilanden zien naar zijn onderricht uit. In gerechtigheid heb ik, de HEER, jou geroepen. Ik zal je bij de hand nemen en je behoeden, ik neem je in dienst voor mijn verbond met de mensen en maak je tot een licht voor alle volken, om blinden de ogen te openen, om gevangenen te bevrijden uit de kerker, wie in het duister zitten uit de gevangenis.
Deze tekst van Jesaja is ook nog voor iets anders belangrijk. Met het doopsel van Jezus ligt ook meteen vast welk type zending Hij aanvat. Waar Johannes voor een harde en meer directe stijl koos, houdt Jezus’ zending een liefdevolle en bevrijdende boodschap in. Hij dompelt zijn leven onder in Gods liefde, en laat zich volledig door God leiden als Zijn trouwe dienaar.
Wat betekent dit nu voor ons vandaag? Ons doopsel is meer dan een traditie. Het is een uitnodiging om in Jezus’ spoor te gaan. Geloven is geen weg van garanties, maar van vertrouwen. Het vraagt moed om zekerheden los te laten, om nieuwe vormen van geloof en gemeenschap te zoeken. Alleen zo kan Jezus’ Geest vernieuwend werken.
Moeten we nu echt gedoopt zijn om Gods beminde kind te zijn en zijn werkzame kracht te ontvangen? Onze generatie van 60-plussers werd nog onmiddellijk na geboorte in het ziekenhuis gedoopt, om gegarandeerd naar de hemel te kunnen gaan wanneer we vroegtijdig zouden sterven. Die stelling is gelukkig voorbijgestreefd, meer zelfs: je hoeft geen christen meer te zijn om je hemel te verdienen. Gods Liefde omvat alle mensen, ongeacht hun godsdienst, afkomst, geaardheid, levenspad. Deze grensverleggende openheid naar andere religies hebben we onder meer te danken aan theoloog en schrijver Raimon Panikkar (onlangs belicht op een studiedag van SPES-forum). Als zoon van een katholieke Spaanse moeder en een Indische hindoeïstische vader ervaarde hij geen gespletenheid tussen beide religies maar voelde diepte en rijkdom van twee culturen. Niemand heeft het monopolie op de waarheid. Hij pleit daarom voor intra-(niet inter!)religieuze dialoog die onze waarheid dichter bij die van de ander brengt. “Assimilatie bevrucht en leidt tot de essentie van elkaar liefhebben. Het hart is de mystieke ervaring, aldus Pannikar. Laten we dogma’s niet verwarren met waar het om gaat. Ieder van ons is een woning van God, dit besef maakt ons leven gelukkig. Christus brengt ons tot het mysterie van het leven maar het kan ook een andere naam hebben dan Christus.” Zo kan de kracht die wij vanuit het doopsel ervaren anders vertaald worden in een andere religie of cultuur. Aanzie het niet als een conflict, maar als een verrijking, een andere weg maar evenwaardig (Pannikar indachtig).
Voor mij persoonlijk blijft het beeld vanuit het christendom om kind van God te zijn en het te voelen in hart en nieren zo krachtig omdat het ons een kijk geeft op alle mensen als broers en zussen van elkaar, kinderen van eenzelfde Vader, verbonden over generaties, zelfs over de dood heen. Dit werkt heel verbindend. Laten we bidden dat meer en meer mensen dit beseffen zodat ze de zinloosheid van oorlog en polarisatie inzien, en hun wapens neerleggen, letterlijk en figuurlijk. Dat deze universele vrede op aarde snel mag komen. Laten wij, gedoopten, ook elkaar zegenen en Gods kracht over ons afsmeken.
ZEGENING 197 “Moge de zegen van God op jou rusten”
OFFERANDEMUZIEK
LIED 149 – Oergebaar
GROOT DANKGEBED 151 “Christus de gestalte van God”
COMMUNIEMUZIEK
COMMUNIELIED 839 ``Psalm 139: Gij, Gij peilt mijn hart, Gij doorgrondt mij’’
VRIJE VOORBEDEN
Wat betekent voor jou gedoopt zijn? Is het een weg ten leven? Geeft het jou kracht of heeft integendeel de huidige kerkcontext jou de betekenis ervan ontnomen? Deel jouw intenties.
SLOTGEBED
Heer onze God,
Wij danken U voor het voorbeeld van Jezus,
die zich liet dopen en zo uw liefde zichtbaar maakte.
Geef ons de moed om in zijn spoor te gaan,
om zekerheden los te laten en nieuwe wegen van geloof te zoeken.
Vervul ons met uw Geest, zodat wij elkaar zegenen
en vrede brengen waar verdeeldheid heerst.
Help ons om uw liefde uit te dragen in woord en daad,
zodat uw Rijk van gerechtigheid en verbondenheid groeit in deze wereld.
Dit vragen wij U door Christus, onze Heer. Amen.
ZEGENING door Marcel Braekers
(bronnen: Archief Filosofenfontein)
