Boekvoorstelling: ‘ISRAËL? Wat Jezus, apostelen en evangelieschrijvers werkelijk zeggen.’ - Hans van Oort

door Mark Cornelis

verschenen in de e-Bubbels van 12/12/2025

In plaats van een boekbespreking te maken geef ik een boekvoorstelling van dit boek. Ik begin met enkele zinnen, die op de achterkant van de kaft staan, weer te geven.

Hans van Oort analyseert de geschriften die zijn overgeleverd in het Nieuwe Testament - de Evangeliën, de Brieven van de apostelen en de Apocalyps van Johannes. Hij laat zien dat deze documenten, die alle geschreven zijn door joodse auteurs, in het voetspoor van de jood Jezus een aardse staat Israël afwijzen. De conclusie van dit grensverleggende boek is dat hedendaagse christenen en joden een militaristische en verdrukkende staat Israël eveneens moeten afwijzen. Speciaal de leus 'christenen voor Israël' berust op een ernstig misverstand.

Vooraan in het boek staan zes aanbevelingen door professoren.

Ik beperk me tot de weergave van één daarvan:

'In zijn urgente en heldere studie toont Hans van Oort dat het Nieuwe Testament, ontstaan in de tijd van direct Romeins gezag over Judea, op geen enkele wijze de restauratie van een politiek Israël beoogt, en dat het door Jezus aangekondigde en geïnaugureerde ‘koninkrijk van God’ juist niet-politiek, maar ethisch en persoonlijk van aard is. Dit boek geeft een aanzet tot een eerlijke, evenwichtige en noodzakelijke discussie'. Geurt Henk van Kooten, Lady Margaret's professor of Divinity, University of Cambridge.

Uit de inleiding van dit boeiend boek citeer ik enkele zinnen en laat ik de auteur aan het woord.
In Jezus, zo luidt de essentiële boodschap van het Nieuwe Testament, wordt een universele weg ingeslagen. Dit geldt voor alle voormalige heidenen én voor de eertijds te midden van alle volken uitverkoren joden. De sleutel voor het verstaan van die nieuwe situatie ligt in het begrip heilsgeschiedenis. Volgens de eerste volgelingen van Jezus bereikte die in Hem haar hoogtepunt en doel. Diens prediking van het koninkrijk van God staat evenwel haaks op elke verwachting van een aards joods rijk. Géén staat Israël dus. (...) Duidelijk wil mijn boek zeggen dat vele christenen (gelukkig net als vele joden en vrijwel alle moslims) Israëls wandaden veroordelen. Wie dat niet doet, wordt actief medeplichtig en verantwoordelijk voor wat heden aan gruwelijkheden plaatsvindt.

Uit de ‘Appendix: De landbelofte en het 'eeuwige' verbond met Abraham’ neem ik tot slot nog enkele zinnen.

Bij de bespreking van de Brief aan de Romeinen viel het op dat, volgens Paulus, aan Abraham niet het land Palestina wordt beloofd, maar: 'de hele wereld is zijn erfdeel' (4, 13). Paulus gaat hier evident een algemeen aanvaarde joodse grens over. Net als in zijn visie dat aartsvader Abraham niet belangrijk is op grond van enig uitverkoren ras of natie, maar op grond van zijn geloof (bijv. 4, 1). En ook nog in zijn opvatting dat niet Abrahams nakomelingen - de joden van zijn tijd en alle tijden - Gods kinderen zijn, maar dat Abrahams nageslacht ('zijn zaad, sperma') alle mensen zijn die Gods beloften in geloof aanvaarden (9, 8). Zo doorbreekt Paulus elk beroep op enige uitverkoren etniciteit zoals deze claim overduidelijk leefde bij zijn joodse tijdgenoten. En bij velen, ook christenen die de joden beschouwen als het echte 'volk van God', nu nog.

Aan het begin van Handelingen laat Lukas de vooraanstaande apostel Petrus aan het woord. In diens toespraak tot de joden in de zuilengang van Salomo bij de tempel klinkt het dat God Abraham beloofde dat in zijn nageslacht alle volken van de aarde gezegend zouden worden (Handelingen 3, 25). Dat is een verwijzing naar Genesis 22, 18, maar uitdrukkelijk géén verwijzing naar een van de vele teksten waarin ook de 'eeuwige' landbelofte klinkt.

Voor die gezamenlijke geschiedenis van God en zijn volk kent de Hebreeuwse bijbel speciaal het begrip 'verbond'. In Genesis 17,7 luidt het voor Abram: "Ik (God) zal mijn verbond sluiten tussen mij en jou en je nakomelingen, generatie na generatie, een altijddurend ('eeuwig') verbond, om voor jou een God te zijn en voor de generatie na jou".

Hans van Oort is hoogleraar 'Origins of Christianity’ in Pretoria
Uitgeverij: Amsterdam University Press B.V.
ISBN: 978 90 4857 358 5