Boekvoorstelling: ‘Geloof in een geseculariseerd tijdperk - Over de mogelijkheden voor een ekklesia zichzelf vorm te geven’ - Hermann Häring
door Mark Cornelis
verschenen in de e-Bubbels van 23/02/2026
In 2015 hield Hermann Häring in het Duitse Kassel een lezing over de toekomst van de katholieke parochies. Een speciaal voor Mariënburg bewerkte versie vindt u in dit boekje. Daaruit citeer ik volgende belangrijke zinnen.
"De R.K. Kerk kan de huidige uitdagingen slechts het hoofd bieden als ze in contact blijft met de polsslag van de tijd en de ervaringen daarvan tot zich toelaat. Daarom moet ze haar zwaartepunt verleggen naar de basis, dat is eerst en vooral naar de ekklesia's. Zonder voldoende ballast op dat grondvlak zal ze geen stabiliteit verwerven."
"Systematisch-theologisch kan men sinds de Constitutie van het Tweede Vaticaans Concilie over de Kerk (Lumen Gentium) de fundamentele betekenis van het 'Volk Gods', dus van de ekklesia's, niet meer bagatelliseren. Ik vind het een schandaal dat Rome deze centrale impuls van de zestiger jaren heeft doodgezwegen of gebagatelliseerd. Daaraan zijn de deelnemers aan het concilie zelf schuldig, omdat zij te veel compromissen en tegenspraken toegelaten hebben. Tot op de dag van vandaag kan iedere partij uit de concilieteksten die krenten pikken, die haar het best uitkomen."
"Onze huidige hoop op een mensvriendelijke kerk komt niet gewoon voort uit de moderne tijdgeest, maar vindt een duidelijk equivalent in het Nieuwe Testament en in de vroege kerk. Ons actueel kerkkritisch bewustzijn wordt in hoge mate bevestigd door de oorspronkelijke boodschap van Jezus. Op deze manier ontmaskert ons seculiere en solidaire waardebesef heel duidelijk de grondfout van de Romeinse kerkstructuur. Die is niet in gemeenschappelijkheid van onder naar boven opgebouwd, maar autoritair van boven naar onder. Niettemin houdt Rome in opmerkelijke ontoegankelijkheid vast aan dit onchristelijk-hiërarchisch uitgangspunt."
"Een belangrijke hinderpaal voor de zelfstandigheid van de ekklesia's wordt gevormd door de eenzijdige sacralisering van kerkelijke instellingen en leidinggevende ambten. De religiewetenschappen hebben de godsdiensten lange tijd gedefinieerd vanuit haar tegenstelling tot het profane. Binnen een profane wereld zijn er heilige plaatsen, in het profane leven van alledag zijn er heilige tijden en tegenover de mensen die de wereldse zaken behartigen, worden heilige personen gepositioneerd. Maar zo vanzelfsprekend is dit dualisme niet. De godsdiensten, zelfs de christelijke kerken, geven daar heel uiteenlopend gestalte aan. De traditie van de ongedeelde christelijke kerk begreep haar sacraliteit lange tijd als een te realiseren superioriteit."
"Tot nu toe komt dit nergens duidelijker tot uiting dan in het middeleeuwse beeld van de eucharistie. Ondanks massieve twijfel aan het klassieke model van de 'transsubstantiatie' staat dit tot de dag van vandaag overeind: brood en wijn zijn niet meer wat zij eerst waren. Door een magische volmacht om te veranderen nemen de priesters deel aan Gods almacht. (...) Dit extreem gesacraliseerde priesterbeeld weerspiegelt het officiële beeld dat de rooms-katholieke kerk heeft van zichzelf. Alle aanzetten tot hervorming moeten geblokkeerd worden, omdat zij dit archaïsche idee van heiligheid verstoren. Nu zijn we tot de kern van het probleem doorgedrongen. Dit arrogante en geklerikaliseerde zelfbeeld van de kerk kan niet anders dan in een onoplosbaar conflict komen met alle denkbeelden over wereld en wereldlijkheid. Ieder denkbeeld dat de inhoud van dit sacramentele klerikalisme op losse schroeven zou kunnen zetten, kan alleen maar de officiële overtuiging versterken dat daaraan vastgehouden moet worden."
"Kerk en secularisering zijn geen tegenpolen, maar ongelijkwaardige grootheden die wel altijd op elkaar betrokken zijn. Veel critici van religie en kerk zien in deze gedachte een onwerkelijke fantasie en de officiële vertegenwoordigers van de kerk nemen helemaal geen deel aan de kerngebeurtenissen van mens en wereld. Onder deze voorwaarden kan het verlies aan relevantie van de kerken alleen nog maar sterker worden. Maar niet alleen de bisschoppen en de reactionairen hebben daar schuld aan. Ook talloze kerkbetrokken christenen en ekklesia's zien over het hoofd, dat en hoezeer zij zichzelf al hebben aangepast - en dat op goede gronden! - aan geseculariseerde denk- en leefgewoonten. Dat leidt tot paradoxale, vaak schizofrene verhoudingen. Onze levensstijl is seculier en wij zweren bij een sacrale theorie over het leven. (...) Daarom stel ik voor - in de trant van bijvoorbeeld Hans Küng of Edward Schillebeeckx - het eigen geloofsgebouw consequent vanuit het Bijbelse Jezusverhaal op te bouwen. Dat kunnen wij vandaag op een rationeel verantwoorde manier lezen."
"Het, de hele kerk omvattende, tot sacraliteit en sacramentaliteit gereduceerde systeem delft het graf voor de vanouds bestaande zielzorg. Maar van het volgende ben ik wel zeker. Dit betekent juist niet het einde van de christelijke ekklesia's en gemeenschappen, die functioneren in hun overzichtelijke leefomgevingen. Zij hebben weet van elkaars bestaan en ontwikkelen een bewustzijn van saamhorigheid. Zo ontwikkelen zij ook een gemeenschappelijk geloof en een gemeenschappelijke geloofspraktijk. Hoe meer de traditionele zielzorg haar einde moet melden, des te meer gaan de ekklesia's zichzelf ontdekken. (...) Deze nieuwe situatie bereikt al een punt waarop de ekklesia's naar elementaire, duidelijk vroegchristelijke omstandigheden teruggeleid worden. Zij zullen hun eigen wegen, uitdrukkingsvormen en oplossingen vinden. De destructieve conflictgebieden, gestempeld door behoudzucht, zullen afgelost worden door constructieve situaties. Nu zal de vraag luiden, op welke manieren wij iets kunnen betekenen voor de andere mensen in onze leefomgeving."
"Geleid door hun eigen geweten en hun gezond verstand
kunnen de ekklesia's hun eigen weg gaan die tenslotte uitmondt
in de fundamentele vernieuwing van kerkelijke structuren."
Copyright: Hermann Häring
Copyright Nederlandse vertaling: Ad Krijnen
Eindredactie: Arthur van Tongeren
Drukwerk: Bariet-ten-Brink, Meppel
Uitgever: Mariënburg, Vereniging van kritische katholieken
Postbus 675, 3800 AR Amersfoort Nederland
